Wat is AI-geletterdheid (Art. 4) en hoe bewijs je het?

AI-geletterdheid is het vermogen van iemand om een AI-systeem op een geinformeerde manier in te zetten: weten wat het kan, wat het niet kan, welke risico's eraan zitten, en hoe je de output kritisch leest. EU AI Act art. 4 maakt dat sinds 2 februari 2025 een wettelijke plicht voor iedereen die met AI werkt namens een organisatie.

Belangrijk: dit is geen optionele compliance-bijscholing. Het staat in dezelfde verordening als de boetes van max €35 miljoen. Maar de wet zegt niet hoe je het moet invullen — geen verplichte cursus, geen verplicht certificaat, geen accreditatie. Dat geeft ruimte voor pragmatische invulling.

Voor wie geldt het?

Iedereen die als medewerker, freelancer, of partner namens je organisatie met AI werkt. Dat is breder dan je denkt: een marketeer die ChatGPT gebruikt voor copy, een HR-medewerker die LinkedIn-zoekopdrachten met AI-filters doet, een dev die Copilot gebruikt — allemaal vallen ze onder art. 4.

Niet onder art. 4 vallen klanten of eindgebruikers die jouw AI-toepassing van buitenaf bedienen. Daar geldt eventueel art. 50 (transparantieplicht: zeg dat het AI is). Voor je eigen team: je moet ze geletterd maken.

Welk niveau is 'toereikend'?

De wet zegt: 'rekening houdend met de technische kennis, ervaring, opleiding en context'. In de praktijk betekent dat: het niveau is rol-afhankelijk. Een DPO of compliance-officer moet meer weten dan een marketeer; een dev meer dan een sales-medewerker. De Europese Commissie heeft in Q&A op de AI Act-website bevestigd dat het rol-gebaseerd mag.

Een werkende basis voor MKB:

• Eindgebruikers (marketeers, sales, klantenservice): begrijpen wat hallucinaties zijn, weten welke data NIET in een prompt mag, kunnen output kritisch lezen.
• Bouwers en IT (devs, data-engineers): bovenstaande + weten wat een tool-call is, wat het verschil is tussen een aanbieder en een gebruiksverantwoordelijke, hoe ze logging moeten inrichten.
• Leidinggevenden: bovenstaande + verantwoordelijkheidsverdeling, escalatie bij incidenten, basis-kennis van risico-categorieen.
• Compliance / juristen: vol pakket, inclusief Bijlage III, art. 50 transparantie-eisen, FRIA-trigger, AVG-overlap.

Hoe bewijs je dat je voldoet?

Geen toezichthouder gaat afzonderlijke medewerkers ondervragen. Wat ze willen zien is proces-evidence: dat je systematisch zorgt dat iedereen die met AI werkt op zijn niveau is bijgepraat. Drie pijlers werken in de praktijk:

1. 1.Een AI-beleid dat vastlegt: wat mag wel en niet met AI, wie is verantwoordelijk, hoe worden risico's gemeld. Dit is je 'huisregels'-document. Niet langer dan 3-5 paginas. AuditAI genereert deze automatisch op basis van je intake.
2. 2.Een trainings- of instructiemoment per medewerker dat het beleid en de basis-AI-geletterdheid behandelt. Dat hoeft geen formele cursus te zijn — een 30-min teamsessie + materiaal om door te lezen kan ook. Wel: aantoonbaar dat het is gebeurd.
3. 3.Logging: per medewerker een datum + bevestiging (handtekening, of digitaal vinkje) dat ze het hebben doorgenomen. Bij personeelswisselingen herhalen.

Wat doe je vandaag, deze week, deze maand?

Praktisch werkende ritme voor een MKB van 5-50 fte:

Wat kost het?

Veel minder dan je denkt. De grootste kost is je eigen tijd om beleid + materiaal eenmalig op te stellen. Externe trainings van bv. AP-erkende aanbieders kosten €500-€1500 per medewerker — voor MKB met 20 fte is dat al snel €20k. Niet nodig.

Werkende combinatie voor onder €100/mnd: AuditAI-Starter (€39) voor het AI-beleid + register, plus de AuditAI training-module (Free vanaf 1 medewerker, Starter tot 25, Pro tot 100). Plus een uurtje van iemand intern voor de teamsessie.

Wat als je het niet doet?

Art. 4 zelf heeft geen specifiek-genoemde boete. Maar het is onderdeel van de set 'verplichtingen voor gebruiksverantwoordelijken' (art. 26). Bij niet-naleving daarvan kan de toezichthouder boetes opleggen tot €15 miljoen of 3% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van wat hoger is.

Voor MKB is de waarschijnlijkheid van een boete laag, maar de reputatieschade en het verlies van b2b-aanbestedingen is reeel: steeds meer opdrachtgevers vragen in hun DPA-template of je AI Act-compliant bent. Een 'nee' op art. 4 is dan een directe afwijzing.